
Viêm da dị ứng là biểu hiện của dị ứng ở da,
có yếu tố di truyền và đáp ứng quá mức đối với các kháng nguyên trong môi
trường. Bệnh hay gặp ở người có bệnh sử cá nhân hay tiền sử gia đình về các
chứng bệnh dị ứng có liên quan như hen suyễn hoặc do tiếp xúc với các chất,
bụi, phấn hoa, cánh bướm, thực phẩm lạ... là tác nhân gây dị ứng. Vì nhiều
nguyên nhân gây bệnh nên việc điều trị vô cùng phức tạp. Ca bệnh được đề cập
trong bài viết là một trường hợp điển hình.
Một
trường hợp dị ứng đặc biệt
Bệnh nhân Nguyễn
P.S. nam 34 tuổi ở Hà Nội. Bệnh nhân có tiền sử viêm mũi dị ứng, hen phế quản,
viêm da dị ứng, trầm cảm nhiều năm nay. Đã khám và điều trị nhiều nơi… tuy
nhiên bệnh không kiểm soát được. Vừa qua, bệnh nhân nhập viện trong tình trạng
ngứa nhiều, tổn thương nứt da, chảy dịch kèm bong vảy toàn thân, nhiều nhất
vùng da đầu, mặt, cổ, lưng, tay, chân (ảnh). Kèm theo bệnh nhân có cảm giác dị
ứng với nhiều thuốc, thức ăn, quần áo và chăn màn... Sau khi khám và làm các
xét nghiệm kết quả chẩn đoán: viêm mũi dị ứng; hen phế quản; viêm da dị ứng
nặng trên bệnh nhân trầm cảm... Tại Trung tâm Dị ứng - MDLS Bệnh viện Bạch Mai,
bệnh nhân đã được điều trị corticosteroid toàn thân, kháng histamin, protopic
0.1%. Physiogel lotion, ICS + LABA, antileukotriene phối hợp với liệu pháp tâm
lý. Sau 2 tuần điều trị, bệnh nhân được ra viện.
Bệnh nhân S. trước
khi điều trị.
Bệnh khá
phổ biến
Viêm da dị ứng khá
phổ biến, đặc biệt ở các nước khí hậu khô, các nước có nền công nghiệp đang
phát triển. Những năm gần đây, viêm da dị ứng ngày càng tăng tại Việt Nam. Viêm
da dị ứng có thể gặp ở mọi lứa tuổi, nhưng chủ yếu khởi phát ở trẻ em, 45% trẻ
em khởi phát bệnh trước 6 tháng tuổi, 60% trước 1 tuổi và 85% trước 5 tuổi, chỉ
có khoảng 16,8% khởi phát muộn ở tuổi trưởng thành. Không có sự khác biệt nhiều
về giới và chủng tộc, tuy nhiên khác nhau ở các khu vực địa lý do sự khác nhau
về điều kiện môi trường.
Nguyên
nhân gây bệnh
Viêm da dị ứng là
một bệnh phức tạp do nhiều nguyên nhân gây ra. Trong đó vai trò của gen tương
tác với yếu tố môi trường là cơ chế bệnh sinh chính của bệnh. Các dị nguyên
không khí như bọ nhà, lông chó, lông mèo, nấm mốc và một số dị nguyên thức ăn
được nghiên cứu là những dị nguyên đóng vai trò chủ yếu trong các đợt cấp của
bệnh, đôi khi có bội nhiễm vi khuẩn chủ yếu là chủng tụ cầu vàng.
Tiêu
chuẩn chẩn đoán
Viêm da dị ứng là
bệnh viêm da mạn tính khó chẩn đoán do tính đa dạng về mặt lâm sàng. Wiliams và
cộng sự đã đưa ra các tiêu chuẩn chẩn đoán dựa trên đặc điểm lâm sàng chính của
bệnh và được sử dụng rộng rãi trên toàn thế giới như: Ngứa kết hợp với từ 3
tiêu chuẩn sau trở lên; Tiền sử có các tổn thương da ở mặt trước khuỷu tay,
kheo chân, mặt trước mắt cá chân hoặc vùng quanh cổ, mắt; Tiền sử hen phế quản,
sốt mùa; Tiền sử khô da; Khởi phát bệnh sớm trước 2 tuổi; Khám thấy tổn thương
da điển hình vùng má, trán và mặt ngoài tay chân ở trẻ dưới 4 tuổi.
Và kết quả sau 2
tuần điều trị.
Phương
pháp điều trị viêm da dị ứng?
Điều trị viêm da dị
ứng còn nhiều khó khăn và cần phối hợp điều trị bằng nhiều phương pháp.
Hội Dị ứng miễn
dịch châu Âu và Hội Dị ứng - Hen phế quản Mỹ vừa đưa ra hướng dẫn điều trị theo
các bước điều trị từ bước 1 đến bước 4 tùy theo mức độ nặng của bệnh. Thuốc sử
dụng điều trị viêm da dị ứng bao gồm: thuốc bôi corticosteroid, ức chế
calcineurin, doxepin, kem kháng sinh khi có bằng chứng bội nhiễm, sử dụng tia
UV với liều điều trị, thuốc uống kháng histamin, kháng sinh nếu tình trạng bội
nhiễm nặng không kiểm soát được bằng kháng sinh tại chỗ. Thuốc ức chế miễn dịch
đường uống như corticosteroid, cyclosporine A, azathioprine, điều trị giải mẫn
cảm đặc hiệu với dị nguyên khi có các bệnh phối hợp như hen phế quản, viêm mũi
dị ứng. Trường hợp bệnh nhân nặng không kiểm soát được bằng một loại thuốc đơn
độc, bệnh nhân sẽ được chỉ định liệu pháp điều trị kết hợp nhiều thuốc.
Ngoài ra, tư vấn
bệnh nhân và gia đình nhằm nâng cao hiểu biết của bệnh nhân trong việc kiểm
soát các yếu tố làm nặng bệnh như vệ sinh môi trường sống, xây dựng chế độ ăn
giàu dưỡng chất, không hút thuốc lá, rượu bia, không mặc quần áo có chất liệu
tổng hợp, len, nên sử dụng sữa tắm trung tính, nước tắm có độ nóng vừa phải để
duy trì lớp bảo vệ sinh lý có tính acid của da. Chăm sóc da bằng kem dưỡng ẩm,
hydrat hóa, cũng như để bảo vệ da khỏi sự tác động của các dị nguyên.
Khuyến
cáo của bác sĩ đối với bệnh nhân viêm da dị ứng
- Ðối với cha mẹ có
con có các dấu hiệu ngứa nhiều, kèm ban đỏ có thể có kèm bong da hoặc mụn nước
ở vùng trán, má hoặc da đầu, cổ, cánh tay, chân nên đưa con tới khám bác sĩ
chuyên khoa để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.
- Bệnh nhân và
người chăm sóc phải nâng cao sự hiểu biết về bệnh viêm da dị ứng để tránh các
nguy cơ làm bệnh nặng lên như chế độ ăn hợp lý, quần áo, vệ sinh môi trường
sống xung quanh, tránh các tác hại do nghề nghiệp, không hút thuốc lá cả chủ
động và thụ động.
- Viêm da dị ứng là
bệnh không chữa khỏi được, chỉ có thể kiểm soát triệu chứng nên bệnh nhân cần
tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ chuyên khoa.
- Khám lại bác sĩ
chuyên khoa khi có dấu hiệu đợt cấp của bệnh không kiểm soát được tại nhà.
PGS. TS. Nguyễn Văn
Đoàn - BS. Bùi Văn Khánh
(Trung tâm Dị ứng -
MDLS Bệnh viện Bạch Mai)
--------
Hỏi đáp
thêm
Bệnh viêm da cơ địa
còn gọi là chàm cơ địa hay chàm thể tạng là bệnh da mạn tính. Bệnh hay gặp ở
những người có cơ địa dị ứng, hay bị những bệnh như hen, viêm da tiếp xúc, viêm
mũi dị ứng.
Nguyên nhân của sự
gia tăng các bệnh viêm da cơ địa dị ứng là do thời tiết khí hậu nóng ẩm khiến
cơ thể mệt mỏi, chán ăn gây nên sự thay đổi cơ địa ở mỗi người. Một số vùng da
phải tiếp xúc với kim loại như dây lưng, đồng hồ, các đồ trang sức... rất dễ bị
nổi mụn và gây ngứa.
Triệu
chứng bệnh
Triệu chứng của
bệnh biểu hiện rất khác nhau tùy thuộc vào giai đoạn diễn biến. Tổn thương da
cấp tính hay gặp ở trẻ em, biểu hiện rõ nhất là những đám ban đỏ hình tròn, bị
bong trợt da, trên bề mặt có các mụn nước và vảy tiết, xuất tiết nhiều dịch
viêm và xung quanh bị phù nề.
Giai đoạn này
thường rất ngứa, nhất là về đêm, làm cho người bệnh bị mất ngủ, gãi nhiều có
thể làm cho da bị trầy xước, nhiễm trùng.
Giai đoạn mãn tính
thường biểu hiện với các đám sẩn đỏ, dày sừng, bong vảy, rối loạn sắc tố da. Vị
trí phân phối của tổn thương da phụ thuộc vào tuổi của bệnh nhân và mức độ bệnh.
Ở trẻ nhỏ, bệnh
thường có xu hướng cấp tính và tổn thương thường xuất hiện ở mặt, da đầu, mặt
và các chi. Ở trẻ lớn hoặc những người mà bệnh diễn biến kéo dài, tổn thương da
thường khu trú ở nếp gấp của các chi, viêm da cơ địa ở người lớn thường chỉ
biểu hiện đơn thuần ở bàn tay.
Cách điều trị
Để chữa bệnh nhanh
cần phải xác định nguyên nhân để tránh tiếp xúc với những nguyên nhân gây bệnh.
Những loại thức ăn
làm nặng bệnh cần phải được loại trừ khỏi chế độ ăn của người bệnh, ở trẻ em
cần lưu ý có các thức ăn thay thế để tránh cho trẻ bị suy dinh dưỡng.
Trong trường hợp
bụi nhà là thủ phạm cần khuyên người bệnh lau rửa giường, thay ga đệm hằng
tuần, dùng quạt gió để giảm độ ẩm trong nhà... Tránh các sang chấn tình cảm ảnh
hưởng đến viêm da cơ địa. Không giống như trong hen phế quản và viêm mũi dị
ứng, các biện pháp điều trị giảm mẫn cảm đặc hiệu không có hiệu quả với viêm da
cơ địa.
Các thuốc
trong điều trị viêm da cơ địa:
Glucocorticoid: bôi
tại chỗ thường được sử dụng 2 lần mỗi ngày trong giai đoạn cấp. Sau khi bệnh đã
được kiểm soát, có thể bôi cách ngày hoặc hai lần mỗi tuần tại nơi tổn thương
để ngăn ngừa bệnh tái phát.
Tác dụng phụ của
glucocorticoid bôi tại chỗ tùy thuộc vào cường độ tác dụng và thời gian sử dụng
thuốc, thường gặp nhất là rạn da, nổi trứng cá, giãn mạch, teo da... Những loại
glucocorticoid có tác dụng mạnh chỉ nên dùng trong thời gian ngắn và tại những
vùng dày sừng, không được dùng ở mặt và những vùng da mỏng.
Chiếu tia cực tím
tại chỗ: được sử dụng trong những trường hợp nặng và không đáp ứng với các điều
trị bằng thuốc. Tác dụng phụ hay gặp là nổi ban đỏ, rát và ngứa da, rối loạn
sắc tố.
Thuốc kháng
histamin: chủ yếu được dùng với mục đích giảm ngứa. Do ngứa thường tăng lên về
đêm nên có thể sử dụng các loại thuốc kháng histamin có tác dụng an thần vào
tối trước khi đi ngủ.
Ngoài ra, có thể
dùng thuốc Glucocorticoid đường uống hoặc tiêm. Với loại thuốc này, dù cải
thiện tốt các triệu chứng lâm sàng nhưng ít khi được sử dụng do bệnh thường tái
phát mạnh hơn sau khi ngưng thuốc. Trong những trường hợp bệnh nặng, không đáp
ứng với các điều trị tại chỗ, có thể dùng một đợt glucocorticoid đường uống
ngắn ngày nhưng phải lưu ý giảm dần liều trước khi cắt.
Bạn đã đi khám và
đã được chẩn đoán bệnh, vì vậy bạn nên kiên trì điều trị theo chỉ dẫn của bác
sĩ, hoặc bạn có thể đi khám tại Bệnh viện Da liễu Trung ương để được tư vấn
điều trị cụ thể hơn!
(Tổng hợp)